معرفی و کاربرد گازهای مبرد؛ آشنایی با قلب سیستم‌های سرمایشی

گاز مبرد یا گاز خنک‌کننده یکی از اصلی‌ترین اجزای سیستم‌های سرمایشی مانند کولرهای گازی، یخچال‌ها، چیلرها و سردخانه‌هاست. این گاز در فرایند تبرید نقش حیاتی دارد و با جذب و انتقال گرما، باعث خنک شدن محیط یا مواد می‌شود. شناخت انواع گازهای مبرد و کاربرد آن‌ها می‌تواند به انتخاب مناسب‌تر و نگهداری بهتر دستگاه‌های سرمایشی کمک کند.

⸻

گاز مبرد چیست؟

گاز مبرد (Refrigerant) ماده‌ای شیمیایی است که در سیکل تبرید جریان دارد و با تغییر حالت بین مایع و گاز، گرما را از یک محیط جذب کرده و به بیرون منتقل می‌کند. این گازها باید دارای ویژگی‌هایی مانند تبخیر در دمای پایین، پایداری شیمیایی، ایمنی، و سازگاری با محیط زیست باشند.

⸻

انواع گازهای مبرد پرکاربرد

در بازار امروز، گازهای مبرد به چند دسته کلی تقسیم می‌شوند که هر یک دارای ویژگی‌ها و کاربردهای خاص خود هستند:

1. گاز R22
• ویژگی‌ها: تبخیر مناسب، راندمان بالا، اما مضر برای لایه اوزون.
• کاربرد: کولرهای گازی قدیمی، سیستم‌های تبرید خانگی و تجاری.
• نکته: از سال ۲۰۱۰ به بعد در بسیاری از کشورها تولید آن ممنوع شده است.

2. گاز R410A
• ویژگی‌ها: ترکیبی از دو مبرد، راندمان بالا، بدون آسیب به لایه اوزون.
• کاربرد: کولرهای گازی اسپلیت نسل جدید.
• مزیت: فشار کاری بالاتر و عملکرد بهتر نسبت به R22.

3. گاز R32
• ویژگی‌ها: گاز نسل جدید، راندمان انرژی بالا، اثر گلخانه‌ای کمتر.
• کاربرد: جایگزین مدرن R410A در کولرهای پیشرفته.
• مزیت: کاهش مصرف انرژی و کاهش گرمایش زمین.

4. گاز R134a
• ویژگی‌ها: بی‌خطر، بدون اثر روی لایه اوزون، فشار متوسط.
• کاربرد: یخچال‌ها، چیلرها، سیستم‌های خنک‌کننده خودرو.
• نکته: در حال حاضر در برخی کشورها جای خود را به گزینه‌های طبیعی‌تر داده است.

5. گاز آمونیاک (R717)
• ویژگی‌ها: راندمان بسیار بالا، قیمت پایین، سمی و خورنده.
• کاربرد: سردخانه‌ها، صنایع غذایی، کارخانه‌های یخ.
• هشدار: استفاده فقط در سیستم‌های صنعتی با تجهیزات ایمنی کامل.

6. گاز CO2 (R744)
• ویژگی‌ها: طبیعی، غیر سمی، فشار کاری بالا.
• کاربرد: سوپرمارکت‌ها، صنایع غذایی، تهویه مطبوع مدرن.
• مزیت: سازگاری کامل با محیط زیست.